ანჟეი ვაიდას “გოგონა არავინ”

(ჩემი რეცენზია აღმოსავლეთ ევროპის კინოს ისტორიის კლასისთვის )

ანჟეი ვაიდა 1955–63 წლების არაოფიციალური „პოლონური კინო სკოლის“ წარმომადგენელი და დღემდე ერთ–ერთი ყველაზე საინტერესო აღმოსავლეთ ევროპელი რეჟისორია, რომელიც რიგით მესამე გახდა ღირსი  ევროპული კინო აკადემიის პრიზისა კინოში შეტანილი წვლილისთვის ფელინისა და ბერგმანის შემდეგ.

მეორე მსოფლიო ომის შემდგომმა ვითარებამ ვაიდას ფილმები პოლონეთის პოლიტიკურ და სოციალურ მემატიანედ აქცია, რომელიც მისი მგრძნობიარე, სიმბოლური აზროვნების ნაყოფია.

1996 წელს გადაღებული ფილმი „გოგონა არავინ“ ამავე დასახელების წიგნის ეკრანიზაციაა. როგორც კომუნისტურ ტოტალიტარიზმში ჩასახულ აზროვნებას შეეფერება, ფილმი სიმბოლისტურია, თუმცა ამჯერად ვაიდა კომუნიზმს კიარა პოლონურ შემეცნებას, მორალსა თუ ამორალურობას, მის ტრადიციულ ღირებულებებს აკრიტიკებს. 15 წლის გოგონას გარდაქმნის ქვეყნის სახებად და მის სიცარიელეზე, ინდივიდუალურობის არარსებობაზე მოგვითხრობს, რომელსაც ისე ათამაშებენ როგორც სურთ.

ფილმის მთავარი გმირი 15 წლის მარისიაა, რომელიც დიდი ქალაქში პატარა სოფლიდან მშობლებთან და დედმამიშვილებთან ერთად გადმოდის საცხოვრებლად. მას ფინანსური და სულიერი სიღარიბე იმდენად უსუსურს ხდის გარეშე სამყაროს წინაშე, რომ იოლად ექცევა ორი გოგონას გავლენის ქვეშ და მათი ფსიქოლოგიური თამაშები მსხვერპლი ხდება. ორი გოგონა ერთმანეთისგან სრულიად განსხვავებული გმირია, თითქოს ერთი (კასია) ინდივიდუალურობის ერთგვარი სიმბოლოა, მეორე კი (ევა) უსულო კაპიტალიზმისა და სიხარბის. კასია მარისიას აღაფრთოვანებს თავისი შემოქმედებითობით, ნიჭით, ცოდნით, მისი დამოკიდებულებით სულიერი თავისუფლებისა და დოგმატური შეხედულებებისადმი. ის ცდილობს მარისია დააშოროს თავის ჩვეულ , ცარიელ სამყაროს, რელიგიას და საკუთარი გავლენის ქვეშ მოაქციოს. მისი წყალობით მარისია ცხოვრებაში პირველად ფიქრდება საკუთარ პიროვნებაზე და მიდის დასკვნამდე, რომ არავინ არაა სანამ ცხოვრება არ მიახვედრებს საით მიექანება. ამით იგი საკუთარ თავს(პოლონეთს) თითქოს უარს უცხადებს , რითაც პოლონეთი თავს იმდაბლებს და სხვას ემონება. რაც შეეხება ევას, ის მარისიაში მატერიაზმისკენ სწრაფვას აღვივებს, დაჰყავს წვეულებებზე, აცმევს ძვირფას ტანსაცმელს, მომავლის იმედს უჩენს, მავნე ჩვევებს უღვივებს, სახიფათო თამაშებში რთავს. ისევ ცვლის მას… მარისია შუაზე იხლიჩება საბოლოოდ კი ირკვევა, რომ გოგონებმა მას ზურგს უკან დაუდგეს მთელი ეს წარმოდგენა რათა დაეცინათ და თავი გაერთოთ. გოგონა არავინ–ასე მოიხსენიებენ და მხიარულად კისკისებენ, მაშინ როცა გაბოროტებული მარისია ვარშავიდან კასიასთვის გამოგზავნილ მოწვევას, მის მომავალს ანადგურებს.

პოლონეთისთვის ევროპასთან ინტეგრაცია კომუნიზმის შემდეგ მტკივნეული პროცესი იყო. ანჟეი ვაიდას ეჭვი შეაქვს რამდენად სწორად ახერხებს ქვეყანა უკეთეს ერთან ასიმილირებას და ეწირება თუარა ამას ეროვნული ღირებულებები. კვლავ რომ ფილმს დავუფიქრდეთ, მარისია ორი მეგობრის გარეშე უბრალო, თუმცა  თბილი, გულკეთილი გოგონაა, რომელიც დარდობს ბრმა ძმაზე, გულშემატკივრობს მამას, უთანაგრძნობს დედას და ყველასთვის უკეთესი მომავლის შექმნაზე ოცნებობს.

თითქოს ფილმი ერთგვარ ბანალურ ფაბულაზეა აგებული, „როგორ შთანთქავს სოფლელ გოგონას დიდი ქალაქი“ და გმირებსაც სიღრმე აკლიათ, მაგრამ ცემი აზრით რეჟისორის სიდიადეც იმაში მდგომარეობს, რომ ალტერნატიულად აღქმის საშუალება მოგვცეს. ვაიდა ქმნის განსაკუთრებულ ატმოსფეროს, ირჩევს შესაფერის მუსიკას, ხედს, სხეულის მონაკვეთს, მზერას, სიტყვებს რათა ჩვენი თვალები ეკრანს მანამდე მიაჯაჭვოს სანამ არ დაეწერა – ფილმში მონაწილეობენ…. რაც შეეხება გმირებს, მე მხიბლავს მათი დახურული და განუვითარებელი პიროვნებები, ეს შეუცნობელის განცდას ქმნის და აზროვნების მასშტაბებს არ გვიწესებს.

ერთი სიტყვით ესაა ფილმი, რომლის დასასრული პირობითი და იდეალურია, უპასუხო და საპასუხო, უტყვი და სასტიკი.

Advertisements

For Whoever

There’s something new , something wild , rebellious and delusional in me. Nostalgic scent of the gone-forgotten pain… This little crazy girl who just opened her eyes up again really messes with my thoughts, my desires and capabilities. Do you think you can get me?

It’s weirdly hilarious how the corny pop star’s song can smoothly cover up the holes in my mind…” Somebody wants you, Somebody needs you Somebody dreams about you every single Night. Somebody Can’t Breathe, Without You its Lonely..” God, I’m so lost !

My life is fine. Studies, love, friends, internship, books, movies…. But there is something left of me that is not satisfied, that desires adventures, mind blowing passion, deadly mistakes; a voice in my head says- question all existing events, erase them and start new chapter.

I miss unanswered questions, mystery , feeling of eternal loneliness. What is wrong with me? My friend told I’m kind of freak who’s conscience can’t mess with her actions. I wanna run away…far away from this place, this chair, this computer, this room, this house, this street…wanna stand up against the rain and feel the nature with all my body. I am walking on the circles, I’ve been here before!

What’s right and wrong…  I wanna get high as fuck and fuck as hell! Wanna loose myself never to find it again, cause it’s so heavy to be this person…me. To love and hate , desire and resist, smile and weep, to sleep with eyes open and breath with lungs collapsed.

You know what?

I will get silly, make lots of mistakes, get madly in love with a total stranger and forget him in 15 seconds, I will loose and get lost, I will read the hell out of the books and get wasted, only if I know that I’m not alone, only if I feel the existence of unusual..

There’s no compare to the sweet venom of mystery , that tears your heart into million pieces and makes you feel alive. I sound pathetic, well may be I’m a little drama queen bitch..who cares anyway!